Tóm tắt
Công nghệ Thiết bị giám sát tấm tích điện (CPM) hiện nay có những hạn chế kỹ thuật nhất định khi làm việc với các thiết bị khử tĩnh điện chuyển đổi điện áp như dòng xoay chiều, xung xoay chiều và xoay chiều tần số cao. Những hạn chế này chủ yếu đến từ tốc độ phản hồi chưa đủ của thiết bị giám sát tấm tích điện và các dụng cụ kiểm tra khử tĩnh điện cầm tay đơn giản khác. Cả tiêu chuẩn ANSI/ESD S20.20-2021 và IEC 61340-5-1-2024 đều yêu cầu kiểm tra hiệu suất điện áp cân bằng ion đỉnh của thiết bị khử tĩnh điện, trong khi một số nhà sản xuất CPM chỉ cung cấp dữ liệu đo giá trị trung bình, dẫn đến sự khác biệt trong kết quả đo. Vì một số công nghệ CPM khó đánh giá chính xác rủi ro thực tế của các loại thiết bị khử tĩnh điện, các thiết bị này không chỉ có thể không trung hòa tĩnh điện hiệu quả mà còn có thể gây ra sự cố phóng điện tĩnh (ESD). Bài viết này thảo luận các vấn đề trên bằng cách nghiên cứu thiết bị khử tĩnh điện sử dụng công nghệ điều chế xung AC và so sánh dữ liệu đo từ CPM và máy hiện sóng tốc độ cao.
1. Giới thiệu
Trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, như sản xuất và đóng gói mạch tích hợp, sản xuất PCBA, chế tạo pin lithium, lắp ráp linh kiện MOS, cũng như xử lý thiết bị điện tử kỹ thuật số và đế kính màn hình phẳng (FPD), người dùng sử dụng thiết bị khử tĩnh điện chủ yếu để trung hòa hiệu quả điện tích tĩnh trên vật cách điện và vật dẫn cô lập. Là công cụ quan trọng để đánh giá hiệu suất của thiết bị khử tĩnh điện, kiểm tra CPM là phần cốt lõi của chương trình kiểm soát ESD. Các tiêu chuẩn liên quan yêu cầu điện áp cân bằng đỉnh của thiết bị khử tĩnh điện ở cả hai cực dương và âm phải thấp hơn ±35V.
Cần lưu ý rằng thiết bị khử tĩnh điện xoay chiều truyền thống, do đặc tính chuyển đổi điện áp cao, đã được chứng minh là có thể gây hư hỏng ESD cho các linh kiện siêu nhạy (ví dụ: đầu từ cảm biến từ trong ngành ổ đĩa). Để khắc phục hạn chế này, một công nghệ ion hóa mới kết hợp nguồn cao áp xung AC và khí nén đã được phát triển trong thập kỷ qua. So với thiết bị khử tĩnh điện xoay chiều truyền thống dựa trên điện áp cố định (khoảng 4-7kV) và máy biến áp tần số lưới (50/60Hz), loại thiết bị mới này sử dụng phát xạ điểm đơn, chuyển đổi cực và thiết kế nhiều vòi phun, có thể điều chỉnh linh hoạt điện áp đầu ra, tần số và chu kỳ làm việc, thể hiện sự tiến bộ đáng kể trong công nghệ tạo ion.
Tuy nhiên, mặc dù thiết bị khử tĩnh điện xung AC có ưu điểm về khả năng điều chỉnh tham số, số liệu đọc từ CPM hiện có thường chỉ "dường như" đáp ứng yêu cầu đỉnh ±35V theo tiêu chuẩn ANSI/ESD S20.20 do tốc độ phản hồi đo của CPM chưa đủ. Kết quả này phần lớn là do hạn chế kỹ thuật vốn có của thiết bị CPM hiện hành. Đáng chú ý, các quy chuẩn hiện hành bao gồm ANSI/ESD STM 3.1 chưa định nghĩa rõ tốc độ phản hồi của CPM, điều này có thể làm dữ liệu đo không phản ánh đúng hiệu suất cân bằng ion và rủi ro tiềm ẩn của thiết bị trong điều kiện hoạt động thực tế.
2. Nghiên cứu sự phù hợp đo cân bằng ion theo yêu cầu tiêu chuẩn ANSI/ESD S20.20
Khi thiết bị khử tĩnh điện được sử dụng trong khu vực bảo vệ tĩnh điện (EPA), đo cân bằng ion là một trong những tham số quan trọng của chương trình kiểm soát ESD. ANSI/ESD STM 3.1 quy định các thiết lập kiểm tra và biểu đồ cho thiết bị khử tĩnh điện. Tài liệu mô tả phương pháp đo và khuyến nghị đo giá trị đỉnh điện áp cân bằng ion để tránh rủi ro ESD.
Là một phần của chương trình kiểm soát ESD, ANSI/ESD S20.20-2021 đặt giới hạn rõ ràng cho đo cân bằng ion (điện áp lệch), yêu cầu cân bằng ion trong khoảng ±35V. Cả thiết bị khử tĩnh điện xoay chiều và xung xoay chiều đều tuyên bố đáp ứng yêu cầu này, nhưng kết luận này bị giới hạn bởi hạn chế kỹ thuật của CPM và thiếu thông tin đo quan trọng. Nhiều thí nghiệm cho thấy cân bằng ion có thể được biểu diễn dưới nhiều hình thức, ý nghĩa thực tế của nó cần được làm rõ thêm.

Hình 1: Cân bằng ion (Điện áp lệch)
Người kiểm tra thường cho rằng giá trị đo của thiết bị khử tĩnh điện phải duy trì ổn định dưới ngưỡng đỉnh ±35V (Trường hợp thể hiện ở dạng sóng A, Hình 1). Nếu điện áp cân bằng ion (điện áp lệch) vượt quá giới hạn chỉ trong thời gian cực ngắn (như dạng sóng B), thường được xem là chấp nhận được; giá trị lệch liên tục vượt quá giới hạn quy định được coi là không phù hợp.

Hình 2: Cân bằng ion (Điện áp lệch) của tín hiệu xoay chiều
Một vấn đề quan trọng khác là khi tín hiệu đo là tín hiệu xoay chiều nhanh, kết quả đo điện áp lệch có thể sai lệch đáng kể. Ví dụ, nếu đo được tín hiệu xoay chiều tần số thấp như dạng sóng xanh ở Hình 2 với điện áp lệch +30V, có nghĩa là rủi ro ESD của thiết bị chỉ là 30V. Tuy nhiên, đối với tín hiệu xoay chiều tần số cao (ví dụ đỉnh đạt ±65V), điện áp lệch tính toán lý thuyết có thể gần bằng 0V — điều này làm thiết bị khử tĩnh điện "đạt chuẩn" theo tiêu chuẩn ANSI/ESD S20.20 về mặt dữ liệu. Trên thực tế, cách tính này che giấu hoàn toàn rủi ro thực tế do chuyển đổi điện áp nhanh của thiết bị khử tĩnh điện và không phản ánh đúng khả năng trung hòa năng lượng điện tích trên linh kiện nhạy ESD (ESDS).
3. Kết quả đo của thiết bị giám sát tấm tích điện CPM
A. Thông số kỹ thuật của CPM
Ba mẫu CPM khác nhau được chọn để kiểm tra so sánh trong nghiên cứu này: CPM374 của Kleinwachter, MC158Pro của Tronovo, và Model 157 của Trek.
B. Thiết lập kiểm tra thiết bị khử tĩnh điện và CPM
Thiết bị khử tĩnh điện xung AC được lắp đặt trong môi trường phòng sạch kín để giảm thiểu ảnh hưởng của yếu tố bên ngoài đến sai số đo của CPM. Tuân thủ ANSI/ESD SP3.5 (tiêu chuẩn kiểm tra mới cho bộ ion hóa thanh hỗ trợ khí), thanh khử tĩnh điện hỗ trợ khí Tronovo TB5303B được lắp đặt cách tấm thu ion kích thước 15cm×15cm khoảng 250mm (Xem Hình 3).

Hình 3: Sơ đồ lắp đặt thiết bị khử tĩnh điện xung AC và CPM 374
Vì nhiệt độ và độ ẩm khu vực kiểm tra khác với môi trường cài đặt nhà máy, thiết bị khử tĩnh điện được điều chỉnh tinh chỉnh để cuối cùng giá trị trung bình cân bằng ion thấp hơn ±35V.
C. Kết quả đo CPM của thanh khử tĩnh điện xung AC. CPM374 được dùng cho kiểm tra ban đầu. Thiết bị khử tĩnh điện xung AC được đặt ở tần số đầu ra 12Hz, kết quả đo cho thấy điện áp cân bằng ion là -45V, không có dữ liệu đỉnh (Xem Hình 4).

Hình 4: Kết quả kiểm tra CPM374
CPM374 được trang bị phần mềm chuyên dụng để hiển thị và điều khiển từ xa kiểm tra khử tĩnh điện. Hình ảnh dạng sóng chụp từ màn hình máy tính cho thấy khi tần số thiết bị khử tĩnh điện được điều chỉnh từ 12Hz lên 88Hz, dạng sóng thu bởi phần mềm CPM gần với 0V hơn, điện áp cân bằng ion đo được là +5V.
Có thể thấy không có biến động đỉnh khi CPM374 đo cân bằng ion. Nghĩa là việc sử dụng CPM374 để đo sẽ bỏ lỡ việc giám sát giá trị đỉnh của thiết bị khử tĩnh điện.

Hình 5: Thay đổi dạng sóng đo bởi CPM374 khi tần số thiết bị khử tĩnh điện điều chỉnh từ 12Hz lên 88Hz
Sau đó, CPM Trek 157 được thay thế ở cùng vị trí để kiểm tra thanh khử tĩnh điện xung AC trong cùng điều kiện kiểm tra (Xem Hình 6). Khi thiết bị khử tĩnh điện duy trì tần số đầu ra 12Hz, kết quả đo của Trek 157 cho thấy giá trị lệch trung bình là +6.3V, các giá trị đỉnh lần lượt là +130.5V và -144.8V (Xem Hình 7).

Hình 6: Sơ đồ lắp đặt thiết bị khử tĩnh điện xung AC và Trek 157

Hình 7: Kết quả kiểm tra TREK 157 ở tần số 12Hz
Khi tần số thiết bị khử tĩnh điện được điều chỉnh lên 88Hz, dữ liệu đo của TREK 157 cho thấy giá trị lệch trung bình là +11.4V. (Xem Hình 8)

Hình 8: Thay đổi dạng sóng đo bởi TREK 157 khi tần số thiết bị khử tĩnh điện điều chỉnh lên 88Hz
Để kiểm chứng thêm tính nhất quán của dữ liệu đo và khả năng thích ứng của thiết bị, MC158Pro của Tronovo được dùng để kiểm tra thanh khử tĩnh điện xung AC (Xem Hình 9). Khi thiết bị khử tĩnh điện đặt ở tần số đầu ra 12Hz, kết quả đo của MC158Pro cho thấy giá trị trung bình điện áp cân bằng ion là +12.0V, các giá trị đỉnh là +162.8V và -174.0V (Xem Hình 10).

Hình 9: Sơ đồ lắp đặt thiết bị khử tĩnh điện xung AC và MC158Pro

Hình 10: Kết quả kiểm tra MC158Pro
Khi tần số thiết bị khử tĩnh điện được điều chỉnh lên 88Hz, giá trị trung bình đo bởi tấm CPM MC158Pro của Tronovo là -5.9V, các giá trị đỉnh là -19.0V và +6.4V (Xem Hình 11). Nhờ thuật toán lấy mẫu tần số cao được tối ưu và thiết kế băng thông đo rộng, dạng sóng thu bởi MC158Pro mượt mà hơn so với Trek 157, chỉ có dao động tín hiệu yếu tại thời điểm chuyển đổi điện áp. Hiện tượng này xuất phát từ sự không ổn định tức thời của phóng điện hào quang của thiết bị khử tĩnh điện chứ không phải do hạn chế của thiết bị đo.

Hình 11: Thay đổi dạng sóng đo bởi MC158Pro khi tần số thiết bị khử tĩnh điện điều chỉnh từ 12Hz lên 88Hz
4. Kết quả đo thiết bị khử tĩnh điện kết hợp tấm thu ion và máy hiện sóng
Vì tốc độ phản hồi của CPM chưa đủ để thu nhận đầy đủ dao động điện áp tần số cao, máy hiện sóng RIGOL được dùng trong nghiên cứu này thay thế CPM. Tấm cách ly của CPM được nối với máy hiện sóng để xác định độ chính xác đo tần số của thiết bị khử tĩnh điện xung AC.
A. Kết quả đo máy hiện sóng của thiết bị khử tĩnh điện xung AC
Thiết lập đo của thiết bị khử tĩnh điện xung AC giống như kiểm tra CPM, chỉ khác là tấm thu ion được nối vào kênh đầu vào máy hiện sóng (Xem Hình 12). Kết quả cho thấy số đọc máy hiện sóng ở 12Hz là 12.044Hz (Xem Hình 13); khi tần số thiết bị khử tĩnh điện điều chỉnh từ 12Hz lên 88Hz, tần số đo được là 88.248Hz (Xem Hình 14)

Hình 12: Sơ đồ lắp đặt thiết bị khử tĩnh điện xung AC và máy hiện sóng

Hình 13: Kết quả đo Tấm CPM - Máy hiện sóng của thiết bị khử tĩnh điện xung AC ở đầu ra 12Hz

Hình 14: Kết quả đo Tấm CPM - Máy hiện sóng của thiết bị khử tĩnh điện xung AC nâng cao ở đầu ra 88Hz
Kết quả đo cho thấy dữ liệu đo của CPM MC158Pro có độ nhất quán cao với máy hiện sóng, xu hướng thay đổi tín hiệu điện áp thể hiện bởi cả hai thiết bị cơ bản trùng khớp.
5. Kết luận
Tất cả kết quả thí nghiệm của nghiên cứu cho thấy các CPM đang được sử dụng rộng rãi bị giới hạn bởi tốc độ phản hồi, không thể thu nhận đầy đủ dải điện áp động, do đó không đánh giá chính xác hiệu suất thực tế và rủi ro tiềm ẩn